Olphaert den Otter: De Meta-schilderijen

19 jaren en meer liefde

Te zien van 4 oktober t/m 1 november 2026

tekst: Lucette ter Borg. 

Welk begin?

Zoals het kan gaan.

Ze kennen elkaar vanaf de middelbare school in Rotterdam. Hij komt uit een steil hervormd gezin, bij haar ging het er wat minder steil aan toe. Vanwege dat steile noemde hij thuis nooit de naam van het meisje met wie hij fietste, want vriendschap buiten het geloof – dat was een vrijbrief voor de duivel. Er was maar één beste van alle werelden, volgens zijn ouders, en dat was die van de orthodoxie.

Bij haar was er geen sprake van 'gaan met'. Er was vriendschap, en die zag er zo uit: je wacht elkaar op onderweg naar school en fietst met elkaar. De gesprekken hè, dat was de brandstof.

"We hadden zéker geen verkering", zegt Meta Goossen (1955) gedecideerd. Kunstenaar en schrijver Olphaert den Otter (1955) is geboren in Poortugaal en opgegroeid op Heijplaat. "We waren zéker niet verliefd", zegt ook Olphaert. Ze sloegen ieder een andere weg in na de middelbare school. Hij ging naar de Pedagogische Academie, later (tussen 1976 en 1981) naar de Willem de Kooning Academie. Zij ging naar Schoevers. Ze verloren elkaar uit het oog. Decennialang.

Totdat Meta, inmiddels bijna vijf jaar weduwe, een aankondiging ziet van een tentoonstelling van haar oude vriend. Ze gaat kijken en spreekt hem aan, een beetje beschroomd. De rest – nu bijna 20 jaar later – is geschiedenis. 

Welk oeuvre?

Olphaert den Otter is kunstenaar, countertenor, schrijver en onvermoeibaar strijder voor kunst, cultuur, bedreigde natuur, bedreigde mensen. In lang lopende series (zoals 'Stal- en Kluismorfologie', 'World Stress Paintings', of de 'Postcode Series') bezingt hij de relatie die de mens heeft tot de aarde, maar ook tot elkaar, tot zichzelf, tot de vele onbegrijpelijke dingen die rondom ons gebeuren. Wie mag zichtbaar zijn, wie wil of moet uit beeld blijven en hoe gaat dat in zijn werk?

Den Otter schildert figuratief, zeker: een huis is herkenbaar als een huis, een boom als een boom. Maar altijd zitten er surrealistische, soms zelfs dystopische elementen in zijn werk. Een geraamte van een gebouw dat weg dreigt te zakken in de grond (Geen geboorte van Van der Weyden, 2007), een praktisch niet te beslapen, haast abstracte hotelkamer in zilvergrijs en zwart (Hotelkamer van Slotawa, 2006). In de apocalyptische 'World Stress Painting Series' (2009 tot heden) zien we de gevolgen van natuurlijke en door mensenhanden veroorzaakte catastrofes: wat er is na de tornado, na de watersnood, na de brand, na het vliegtuigongeluk. In de serie Homemade (2008 tot heden) verbeeldt hij wat het betekent om in een vluchtelingenkamp in Sudan, in het Griekse Moria op Lesbos, of in een woestijn te wonen. En hoe kook je in een huis dat bestaat uit een paar kronkelige boomtakken met een dak van bladeren? Dat dak is immers door de wind met speels gemak op te tillen (L'Ombreux, 2019). Kun je het geluk vinden in een hutje, dat je bij elkaar hebt gejut van afvalmateriaal en op palen in zee hebt gebouwd (Isola, 2012-2020)?

Op geen van deze werken is een mens te zien: alsof de mens er niet meer is, niet toe doet. De zware, maar nooit loodzware vraag die boven al Den Otters werk zweeft is: wat doen we de aarde, elkaar, onszelf aan – en wat blijft er over? De andere vraag die er als zonzijde is: hoe creatief, inventief en speels is de mens, en hoe krachtig is het herstellend vermogen van de natuur?

Welk Materiaal?

In zijn werk gebruikt Den Otter het allerfijnste medium dat bestaat. Geen olieverf, dat je kunt overschilderen zo vaak je wilt, geen druiperige aquarelverf, maar ei-tempera, een eeuwenoude techniek, waarbij de schilder zelf met pigment, water, olie en eigeel een emulsie maakt. Ei-tempera is sneldrogend, de kleur is helder en heeft een mat, wat grofkorrelig effect. Ei-tempera is extreem duurzaam en blijft eeuwenlang kleurvast. Denk maar aan de fresco's van Fra Angelico, de Geboorte van Venus van Sandro Botticelli of de paar bladen die nog zijn overgebleven uit een getijdenboek van Jan van Eyck en dat in Turijn wordt bewaard (1420-1430): het is alsof de kleuren nog evenzeer van licht gloeien als ze dat eeuwen geleden deden.

De Meta-schilderijen

Nu, in de nieuwe projectruimte MAD'S, laat Olphaert voor het eerst in zijn leven álle tot nu toe gemaakte 'Meta-schilderijen' zien. Ieder jaar krijgt Meta een schilderij voor haar verjaardag cadeau, als souvenir, als onderonsje, als blijk van liefde. Negentien van die schilderijen zijn er inmiddels en ze zijn een ode aan de vrouw van wie hij houdt.

Het eerste schilderij – een sprookjesachtig, in paars gedompeld zicht op de vuur spuwende vulkaan van Stromboli – dateert van twintig jaar geleden. Het negentiende Meta-schilderij is pas afgekomen en hangt voor het eerst tentoon. Voor het twintigste schilderij wordt nu met z'n tweeën door een aantal van Europa's rivierdalen gefietst: dat is voor vakantie, maar ook voor inspiratie.

Een groot deel van de Meta-schilderijen hangt gewoonlijk thuis in Rotterdam, in de slaapkamer. Een ander deel staat op het atelier in Kralingen.

Alleen bij het eerste Meta-schilderij zijn ze niet samen op stap geweest. Ze hadden elkaar nog maar net opnieuw leren kennen, maar Olphaert herinnert zich hoe Meta – gefascineerd door vulkanen – gloeiend van enthousiasme vertelde over die reis naar Stromboli en vooral haar beklimming van de vulkaan. Die door Meta vertelde schoonheid verbeeldt hij in dat eerste schilderij.

De Meta-schilderijen die daarna komen, elk jaar één, zijn altijd herinneringen aan gezamenlijke vakanties. Olphaert fotografeert – "Soms wel heel erg lang", zegt Meta – en thuis maakt hij zijn afweging. Landschappen zijn er, met een zilverachtige horizon boven een meer en flonkertjes licht die als vuurvliegjes boven het water zweven. Een vreemd zicht op de krijtrotsen van het Oost-Duitse eiland Rügen, waar drie berkenbomen zich horizontaal boven de afgrond uitstrekken.

Soms is de hemel oceanisch blauw: een handreiking naar meer, verder, dieper. Dan weer schildert Olphaert een zonsondergang: met licht van de zon dat nog één keer, al ondergaand achter de horizon, het uitspansel in lichterlaaie zet. Slecht weer komen de reizigers ook tegen: in de Sahara bijvoorbeeld, waar een fantastische regenboog de door zon, hitte en kou uitgebeten, grauwe steenwoestijn in een verjaardagsfeestje verandert.

Behalve landschappen zijn de Meta-schilderijen ook soms uitsluitend detail: een stuk boomstam omwikkeld door kleurrijke smeekbedes in India. Een zicht op berkenbomen in de Pyreneeën, met – net iets uit het midden geplaatst – een geelgroen-kleurende maretak als bronzen armband om de tak van een boom.

Elk jaar groeit de collectie Meta-schilderijen. Ze vormt een fijnzinnig verbond tussen twee geliefden. Wij zijn daar nu, uitzonderlijk, getuige van. Er was een begin. Voorlopig is er nog geen einde in zicht. 

Tentoonstelling

Het werk van Olphaert den Otter: De Meta-schilderijen is te zien van zondag 04 oktober t/m zondag 1 november 2026 in Projectruimte MAD'S op afspraak.